NCDD

Voorgeschiedenis

Het probleem van digitale duurzaamheid is gaandeweg zichtbaar geworden in de laatste decennia van de twintigste eeuw. Aangezien al snel duidelijk werd dat structurele oplossing van het probleem de middelen van individuele organisaties te boven ging, ontstonden samenwerkingsverbanden, meestal in de vorm van een project. Zo doen het Nationaal Archief en de Koninklijke Bibliotheek sinds 2004 gezamenlijk onderzoek naar emulatie, en werken op audiovisueel gebied het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid en het Filmmuseum samen. Uit de wetenschappelijke sector is het DARE-project van SURF bekend, waarbij de duurzame opslag van onderzoeksresultaten werd gewaarborgd door een overeenkomst tussen de universiteitsbibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek. DANS werkte met onderzoekers samen bij de opzet van thematische ontwikkelprogramma’s en data-archieven, bijvoorbeeld op archeologisch gebied.

Naast de gezamenlijke uitvoering van projecten, ontstond er ook aandacht voor kennisuitwisseling. Zo kwamen verschillende instellingen met enige regelmaat bijeen om met elkaar van gedachten te wisselen over onderwerpen op het gebied van digitale duurzaamheid, zoals bijvoorbeeld webarchivering.

In 2007 namen DANS en de Koninklijke Bibliotheek het initiatief om te komen tot een meer gestructureerde aanpak van de problematiek van digitale duurzaamheid in Nederland. Naar analogie van initiatieven in Engeland (de Digital Preservation Coalition) en Duitsland (NESTOR) initieerden DANS en de KB een aantal verkennende gesprekken met andere publieke organisaties die digitale duurzaamheid tot hun kerntaak rekenen. Dit leidde in 2008 tot de oprichting van de Stichting Nationale Coalitie Digitale Duurzaamheid met tien leden:

• 3TU.Datacentrum
• Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
• Data Archiving and Networked Services (DANS)
• Koninklijke Academie van Wetenschappen (KNAW)
• Koninklijke Bibliotheek (KB)
• Ministerie van Binnenlandse Zaken
• Nationaal Archief
• Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO)
• SURFfoundation
• Geassocieerd lid: Digitaal Erfgoed Nederland.

Met steun van OCW voerde de NCDD in 2009 een Nationale Verkenning Digitale Duurzaamheid uit, die leidde tot het rapport Toekomst voor ons digitaal geheugen. Het rapport concludeerde o.a. dat sommige problemen sector-specifiek zijn en daarom ook binnen sectoren moeten worden aangepakt, en dat andere problemen sectoroverschrijdend zijn. Daarop werd besloten dat de NCDD zich zou beperken tot de sectoroverschrijdende zaken, en dat de sectorspecifieke zaken zouden worden aangepakt door voortrekkerorganisaties binnen de sectoren, waar mogelijk in samenwerking met sectorspecifieke coalities. Deze nieuwe organisatievorm werd beschreven in Toekomst voor ons digitaal geheugen II: strategische agenda voor duurzame toegankelijkheid.

Met ingang van 2011 bestaat de NCDD uit:

• Data Archiving and Networked Services (DANS), als voortrekkerorganisatie voor de sector wetenschap t.a.v. onderzoeksdata
• EYE filminstituut, voorzitter van de Culturele Coalitie Digitale Duurzaamheid
• Koninklijke Bibliotheek (KB), als voortrekkerorganisatie voor de sector wetenschap t.a.v. publicaties, en bibliotheken
• Nationaal Archief (als voortrekkerorganisatie voor de sector overheid/archieven, en mede namens de Archiefcoalitie Digitale Duurzaamheid)
• Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, als voortrekkerorganisatie voor de media

Oprichtingsverklaring uit 2007

De uitdaging

In de komende tien jaar zal de Nederlandse kenniseconomie volledig digitaal worden. Overheid, bedrijfsleven, wetenschap en samenleving zullen afhankelijk zijn van digitale informatie. Nu al produceren universiteiten, onderzoekinstellingen, wetenschappelijke uitgevers, bedrijven en overheidsinstanties jaarlijks enorme hoeveelheden data in digitale vorm. Snelle en efficiënte toegang tot deze informatie, die varieert van datasets tot publicaties, van patententen tot televisiebeelden, is een belangrijke voorwaarde voor een kenniseconomie die concurrerend is in Europa en de wereld.

Maar digitale informatie is erg vergankelijk. De levensduur van de informatie wordt bepaald door de houdbaarheid van de drager en de benodigde software en hardware die de informatie voor de gebruiker toegankelijk maken – en deze is zeer beperkt. Dataformaten en databases blijken slecht beschreven. Software wordt niet langer ondersteund of verdwijnt van de markt. Ook kan digitale informatie, in tegenstelling tot de papieren tegenhanger, gemakkelijk gewijzigd worden, wat de integriteit en de authenticiteit van de informatie in gevaar brengt.

In de moderne kennissamenleving vertegenwoordigt digitale informatie het intellectuele kapitaal van de samenleving. Wanneer gegevens verloren gaan, is een nieuwe, kostbare investering in tijd en geld nodig om die informatie weer beschikbaar te maken. Nog schadelijker is het wanneer onvervangbare data, zoals meteorologische metingen of unieke CAD-modellen in de technische sector verloren gaan.

Tweeledige aanpak: technisch en organisatorisch

Het probleem van digitale duurzaamheid moet op twee niveaus worden aangepakt: enerzijds moeten er technische oplossingen gevonden worden voor het duurzaam opslaan en toegankelijk houden van digitale informatie; anderzijds is het belangrijk om op nationaal en internationaal niveau goede afspraken te maken over wie wat bewaart: welke instellingen kunnen worden aangesproken op het effectief en deskundig bewaren van welke soorten informatie? Omdat duurzame opslag van informatie een kostbare aangelegenheid is, moeten ook afspraken gemaakt worden over de financiering. En dat vraagt weer om politiek draagvlak en dus om bewustwording van het probleem.

De Nationale Coalitie Digitale Duurzaamheid

Het probleem van de digitale duurzaamheid is een sectoroverschrijdend probleem. Het speelt bij archieven, bibliotheken, onderzoekinstellingen, de nationale en plaatselijke overheid, bij erfgoedinstellingen en musea. Daarom is het van belang om de problematiek op nationaal niveau in kaart te brengen, verantwoordelijkheden af te stemmen en samen kennis en expertise te ontwikkelen. Een aantal organisaties dat digitale duurzaamheid tot de kerntaak rekent, heeft daarom besloten tot de oprichting van een Nationale Coalitie Digitale Duurzaamheid. De activiteiten van de NCDD moeten bewerkstellingen dat Nederland over vijf jaar beschikt over een stabiele organisatorische en technische infrastructuur voor digitale informatie. Daarnaast zal de Coalitie een wezenlijke rol vervullen als katalysator en gezamenlijk aanspreekpunt. De Coalitie werkt nauw samen met de overheid.

De uitgangspunten

Bij de uitvoering van de activiteiten hanteert de NCDD de volgende uitgangspunten:

• Onafhankelijkheid
  De NCDD is een onafhankelijke organisatie die wordt gefinancierd uit bijdragen van de leden.
• Openheid
  De NCDD en haar leden zullen kennis en informatie over digitale duurzaamheid vrij beschikbaar stellen, zodat ervaringen kunnen worden gedeeld en alle betrokken partijen daarvan optimaal kunnen profiteren.
• Samenwerking
  Digitale duurzaamheid is in termen van omvang, complexiteit en benodigde investeringen zo’n belangrijke uitdaging geworden dat deze niet door één organisatie kan worden opgelost. De NCDD biedt haar leden een forum waar relevante issues kunnen worden geïdentificeerd en samenwerking kan worden gezocht tussen organisaties en sectoren.
• Gemeenschappelijk belang
  De kernactiviteiten van de NCDD die worden gefinancierd uit de bijdragen van de leden dienen van algemeen belang en nut te zijn voor de leden.

De internationale context

Digitale duurzaamheid is een complex probleem dat niet alleen om nationale maar ook om internationale samenwerking vraagt. De deelnemers in de NCDD bevorderen samenwerking in Europees en mondiaal verband. De Coalitie heeft zich aangesloten bij de Europese Alliance for Permanent Access to the Records of Science (PARSE).