• nl
NCDD afbeelding

Over duurzame toegang

Wat is het probleem?

Google-topman Vint Cerf verwoordt het tijdens een presentatie in 2015 als volgt:

Digital material including key historical documents could be lost forever because programs to view them will become defunct […]
Ancient civilisations suffered no such problems, because histories written in cuneiform on baked clay tablets, or rolled papyrus scrolls, needed only eyes to read them. To study today’s culture, future scholars would be faced with PDFs, Word documents, and hundreds of other file types that can only be interpreted with dedicated software and sometimes hardware too.

Er is nauwelijks nog een onderdeel van de maatschappij te noemen waar digitalisering (in een of andere vorm) geen grip op heeft gekregen. Van de medische wetenschap tot vermaak, van de auto-industrie tot communicatie, van landbouw tot wetgeving; overal wordt gebruik gemaakt van digitale technieken, digitale informatie en digitale representaties van die informatie. Deze digitalisering leidt tot steeds meer informatie. Het creëren en vastleggen van grote hoeveelheden informatie is gemakkelijker in digitale en geautomatiseerde vorm dan het ooit was in papieren vorm. Maar digitale informatie is daarnaast ook erg kwetsbaar.

Kwetsbaarheid van digitale informatie

Digitale bestanden bestaan uit reeksen enen en nullen (010100001011110). Het zoekraken van een van die tekens, door bijvoorbeeld een storing, is genoeg om het hele bestand onbruikbaar te maken en de informatie onleesbaar te maken. Digitale bestanden zijn abracadabra zonder computers en software. Eigenlijk werken ze alleen goed met de computer en de software waarop ze gemaakt zijn. Bij het in gebruik nemen van een nieuwe computer, is er een kans dat de oude bestanden het niet meer doen. Natuurlijk proberen de leveranciers wel mogelijkheden te leveren om bestanden om te zetten naar de nieuwe computer, maar die technieken zijn nog verre van perfect en fouten zijn daardoor bijna onvermijdelijk.

Beperkte houdbaarheid van informatiedragers

Naast de kwetsbaarheid van de bestanden zelf is er de kwetsbaarheid van de dragers waarop de informatie bewaard wordt. Ze kunnen in onbruik raken (diskettes, floppy disks) of simpelweg kapot gaan. Ook informatie die op het internet staat, is in gevaar. Iedereen kent de foutmelding “404 – bestand kan niet gevonden worden”. De informatieketting breekt als een website verhuist of opgeheven wordt, en er wordt geen verhuisbericht bijgeleverd. Online informatie heeft vaak geen unieke vindplaats of uniek onveranderlijk nummer waarnaar je kan verwijzen. Dat is voor alle internetgebruikers vervelend, maar voor de wetenschappelijke wereld rampzalig: verwijzingen in wetenschappelijke artikelen kunnen niet meer worden geraadpleegd.

Duurzame toegang garanderen

Onder digitale duurzaamheid verstaan we een “reeks van gestuurde activiteiten die nodig is om toegang te verzekeren tot digitale bestanden zolang dat nodig is”.
(uit: DPC Handbook). Deze definitie bevat drie delen:

  1. Het betreft niet één enkele actie, maar een hele reeks acties en activiteiten. Dat begint bij creatie en houdt pas op als het bestand niet meer nodig is,
  2. Het gaat daarbij om gestuurde activiteiten op basis van beleid en visie,
  3. ‘Voor zolang als nodig’: alles voor altijd opslaan is geen optie, want dat kunnen we niet beheersen en het is vaak ook niet wenselijk. Het motto is gericht kiezen, en goed nadenken over wat hoe lang voor wie beschikbaar moet zijn.

 Om de consequenties voor de lange termijn te kunnen overzien, is een voortdurend besef van digitale duurzaamheid nodig. Dit besef uit zich onder andere in het beleggen van taken binnen de organisatie, in het bepalen van een strategie voor duurzame toegankelijkheid van de eigen digitale data en in het zoeken naar samenwerkingsverbanden op nationaal of internationaal niveau ten behoeve van duurzame opslag van data. Alleen wanneer dergelijke keuzes expliciet worden gemaakt, kunnen niet alleen de data duurzaam beheerd worden, maar wordt ook de aanpak voor de langere termijn geborgd.

Ontwikkelingen in Nederland

Het bewerkstelligen van digitale duurzaamheid is een van de grootste uitdagingen van de huidige generatie. Wij zijn de eersten die methoden en grootschalige systemen hebben moeten ontwikkelen om digitale objecten in authentieke vorm voor de toekomst raadpleegbaar te houden. In de afgelopen jaren zijn er in Nederland flinke stappen gezet door het ontwikkelen van methoden en systemen voor duurzame opslag van en toegang tot digitale objecten. De Koninklijke Bibliotheek bijvoorbeeld liet in het begin van de 21ste eeuw een operationeel e-depot voor digitale publicaties bouwen. Beeld en Geluid behoort tot de internationale kopgroep op het gebied van beheer en behoud van digitaal audiovisueel erfgoed en het Nationaal Archief breidt haar huidige e-depotvoorziening uit tot een gemeenschappelijke infrastructuur voor de digitale archieven in Nederland. Tot slot beschikt DANS over een digitaal archief voor onderzoeksdata dat terug gaat tot de jaren zestig van de 20e eeuw.

Als één ding voor alle betrokkenen duidelijk is, dan is het wel dat digitale duurzaamheid een activiteit is die alleen in een gezamenlijke aanpak tot goede resultaten kan leiden: het vergt simpelweg te veel verschillende kwaliteiten om door één instelling gedaan te worden. Doordat het digitale speelveld voortdurend wijzigt, is blijvend onderzoek en samenwerking nodig.

De rol van de NCDD

De partners binnen de NCDD werken hard aan het realiseren van een landelijk dekkend netwerk van voorzieningen (systemen, diensten, standaarden, etc), met als focus dat het beheer en het behoud van de voorzieningen die nu beschikbaar zijn, worden gestimuleerd, opgeschaald en voor de lange termijn bestendigd. Stimulering is nodig om bestaande voorzieningen een impuls te geven en samenwerking te faciliteren. Opschaling is van belang zodat voorzieningen die nu door één of enkele instellingen gebruikt worden, ook toegankelijk worden voor de vele kleinere instellingen, die vaak niet de menskracht en de middelen hebben om deze zelf op te zetten. Tot slot is bestendiging voor de lange termijn van belang, omdat de huidige voorzieningen vaak geen structurele financiering en beheerder hebben. Bij elkaar vormen deze drie ontwikkelingen een belangrijke stap voorwaarts in de publieke missie van de betrokken instellingen en zeker ook voor de duizenden andere instellingen in de domeinen waarin de koplopers opereren. Lees verder over de strategie en de activiteiten van de NCDD.




Top